nedelja, 25. avgust 2019.

Kruševac
nedelja
Oblačno.
Oblačno.
21°C
Trenutni pritisak: 1020 mb
Vlažnost: 81%
Brzina vetra: 0 m/s JJI
 

Mlo komšija o Rom (2): Pašo o mitoja kaj okova soj jlo svako dive

Mlo komšija o Rom (2): Pašo o mitoja kaj okova soj jlo svako dive

Kobor amen pinđaramo i istorija taro Roma akate ki amende?Ani Kruševca prvo puti pojavijepe kad ale sa o Turcija posle o Kosovsko maripe.Posle o 1690.breš,zajedno sa o Gađe,nakle ano aven tana preko i Sava thaj o Dunav…O bašalipe za but manuša i prvo asocijacija jli ko Roma.Među o Roma si but laće muzičarija,a zbog nesave stvarija moraje te okreninenpe ki adava te bavinenpe sa i muzika,ali bari jli i predrasuda sar jli i muzika jedino kaj šaj ko pravo način te realizuvinenpe.

O serijali realizuvinamo ano okviri o projekti po osnovu Konkursa za sufinansiranje i proizvodnja o medijske sadržaija andaro oblast tharo javno informisanje ano 2018. breš tharo Minisatrstvo kulture tharo informisanje Republike Srbije

Amen len doživinamo sago neko koj jlo akate,paši amende,ali bizi obaveza te le majlaće upoznainamo,a prvo thari lengeri istorija.

Prema o podatkoja tharo o Savo Popović,ano istorijske izvorija o Roma po prvo puti pominjinenpe 1423.breš sago posluga za o trgovcija,trubačija,bubnjarija thaj kovačija.Majbari grupa sina ani Kruševca a sina 22 khera.

O mr Slobodan Simonović,autori thari Enciklopedija thari Kruševca thaj okolina,del o pregled thari adava kad o Roma prvo puti pomenijepe ani Krušvca sa dji avdive:

Ani Kruševca prvo puti pojavijepe i ale sa o Turcija posle o Kosovsko maripe.Posle o 1690.breš,zajedno sa o Gađe,selijepe preko i Sava thaj o Dunav.O Roma verovatno prvo sine naselime thari aver rig o aerodrom,preko puta o Kazneno popravno doma a posle nakle ano Grštak.

Tharo o Roma sago kovačija thaj kaj bašaven 1784.breš ačavđa o zapis o Josip Pavle Miteser.Plo zapis tharo o Roma ačavdja i Ami Bue (1815):Ko krajo thari jek ulica ano mrako thaj melali si nekobor khera save jle učarde sa o listoja ani save bešen o Roma.

Ano kruševačko okrug 1841.breš sina 117 Roma,save dužijepe sa o porez.Kad oslobodijape i Kruševca 1833.breš o romano naselje sina ki desno rig thari i Rasina pašo o gav Makrešane.

Ko prostori tharo o Grštak (i Romani mahala) naken te živinen posle o 1860.breš.

1889.breš kad vazdijape o Spomeniko za o kosovske junakoja thaj i Barutana Obilićevo e gostija zabavija o društvo tharo Roma Obilić.Između o duj svetske ratoja ani Kruševca sina trin horoja,a i Romani mahala deš kompletne duvačke grupe.Svako sa duj violine,basoja,viola,flauta thaj klarineti.Adala muzičke sastavija živije profesijalno kaj bašavđe tharo o kera ko slave thaj praznikoja.Majlaćo sastav sine o Kopiljakoja sar akarđepe ani savo sina o Sando cikno,o Kale thaj o Mijo.Sine majstorija za i narodno muzika thaj o saborske koloja.Sine bari klasa iako na đanđe o note.Sine but cenime thaj laće počime.Prvo notalista sina o Rade Jašarević sar podsetinel o mr Simonović thaj dodainel kaj ano dujto svetsko rato tharo Nemcija o Roma but mundardile.

h8s_Krusevac rosmko naselje 1915

Laćo manuš thaj artisto

Ali,ka ačavamo harička leskeri priča,jer o Rade Jašarević sina primeri sago laćo manuša thaj artisto.Manuš andari Kruševca savo kerđa laći karijera thaj nakavđa o glaso tharo o muzičke potencijalija tharo o Roma ani Kruševca.

Baro artista thari narodno muzika,sina but breš šefo tharo Narodno orkestar Radio Beograda,o violinista o Miodrag Rade Jašarević,andari pinđardi kruševačko familija tharo muzičarija,bijando 1916.breš ani Kruševca.Počnija te bašavel i violina kad sinale panđ breš,a adava kaj volija te bašavel sago cikno čavo nakavđa ani adava te avel leskeri bući.

Sa o pinđarde kruševačke muzičarija bašavđa ano Pariz,Evropa,Gledston taj Beograd.Tharo 1946.breš živinel ano Beograd i radinel sa o laće pinđarde orkestrija thaj o KUD Ivo Lola Ribar i lenca obiđija sa o amare krajoja thaj o celo sveto.

Kad alo ano Beograd leskero talenti sina zapazimo.Upisija i muzičko škola a posle i Muzičko akademija.Kad o Radio Beograd 1947.breš  raspisija i audicija,o Rade sina primimo ano Zabavno orkestar,a aver breš naklo ano Baro narodno orkestar,a ko čelo sina o Vlastimir Pavlović Carevac.Kad leskeri violina ačili te bašavel 1963.breš.o Rade Jašarević naklo ko čelo tharo Narodno orkestar Radio Beograda.

Miodrag_Jasarevic_(1916-1976)

Ano oktobar 1976.breš sinale sudar sa o vrda ko auto drom Beograd-Niš ko tan Kolari,paši i pevačica i Silvana Armenulić thaj i Mirjana Barjaktarević,poginija i o estradno artista  thaj maestro ki violina o Miodrag Rade Jašarević.O vrda save vozija o Rade sa i brzina preko 130 kilometrija ko sati  andaro neobrasnime razlogoja skrenija thaj čalavđa ano kamioni,savo sina ani pli traka andaro aver smero.

Andaro leskero umetničko opus araklo jlo but snimimo materijali ko magnetofonske trake thaj tonske ploče.O Vlastimir Pavlović Carevac pali leste leste vakerđa sar sina autoriteti za plo vati.

Naravno kaj sina i kaj avdive si značajne manuša thari akava krajo sago soj jlo o Jašarević.Thari lende ka avel alav ano aver tekstoja.

O Turske thaj gađikape Roma

Ano naselje Marko Orlović živinen duj vrste Roma,turske Roma (oko 23 odsto) thaj o gađikane Roma (oko 77 odsto).Akala aver silen gađikane alava i slavinen o Đurđevdan thaj i Sveto Vasilica,a ki adava sar urjavenpe razlikuvinenpe tharo o prve.Bešen i ani Bivolja thaj Čitluko.

Ano gava Sezemče, Naupare,Vitanovac thaj Suvaja živinen o Vlaške Roma-sar završinel o sažeto pregled o mr Slobodan Simonović.

Andaro istoriografsko,ka nakamo ko kratko ko polje thari Romani mitologija.A adava  jlo značajno thaj zanimljivo kad jlo adava te upoznainenpe sa o korenija,tradicija thaj o legende thari akava narodo.

Jek tharo romane legende tharo adava sar nastanije jli i Lursko legenda,savi o persijsko pesniko o Firdus zabeležija ani pli knjiga tharo kraljoja,još oko 420breš pre amari era,vakarel tharo Bahram-Guru,laćo thaj mudro vladari andari Sasanidsko dinastija,savo manglja te za ple manuša olakšinel o životi,alo ki ideja ke lenge arakel nesavi razonoda,a ni na slutija kaj ka avele presudno uloga ani istorija tharo jek narodo.

Kad primetija kaj leskere podanikoja svako dive nane bahtale,jer stalno radije,bizo odmori taj zabava,o Bahram-Gur tharo kraljo Kambodze thaj indijsko maharadza o Šankal manglja te medju o podadikoja birinen majbari grupa manuša,save sila talenti te olakšinen o životi tharo aver manuša,so on odma prihvatije:a posle adava,sago daro tharo maharadza,ani puv tharo Bahram-Guru areslo 12.000 pevačija thaj sviračija.Te šaj te živinen thari plo rado,o Bahram lenge dija puv,alati thaj seme tharo biljke.

Akala manuša saj akarđepe Luri,save sine laće sviračija,sa o vreme bašavđe thaj giljavđe,a zbog adava o podanikoja tharo Bahram-Guru dobije volja za o životo thaj raspoložijepe,a ov sina bahtalo.

Posle jek breš,o kraljo Guru rešija te proverinel so o Lurija radinen sa i puv savi lenge dija,ali tad sinale so i te dikel:adaleske kaj samo bašavđe thaj giljavđe,na radije ništa ki puv,a i stoka,o alati thaj o seme bikinđe.Te ne bi avena bokale on prosije,so le but holjankerđa,pa lenge naredija te keden ple instrumentija i te đan andari leskeri puv.

O Lurija ašunde adava i gele peske,i thari adava vati lutinen tharo sveto,zabavinen e manušen sa ple instrumentija thaj nesave životinje,majmunija thaj medvedija.

Osim akaja priča tharo 12.000 lurske pevačija thaj sviračija thari save nastanije o Roma,si but ani save jle o glavno liko o romano caro Penga,savo posle o devel majmoćno ki planeta.

Kad o Penga jek dive izazivija e Devle,kedija pli vojska thaj naredija te čalaven ano bubnjoja a i puv tresijape thari lupnjava.Thari adaja buka,sar vakeren i o Devel darandilo,pa leske predložija te živinen ano miro thaj sloga.O Romano caro nastavija te provocirinel i dokažinel kaj jlo ano stanje te kerel čudija:čas kerela te grminel,te perel i bršind,sa dok e Devleske na dosadija.Tad o Devel sa i sila nebesko mundarđa e Penga,leskero carstvo uništija thaj leskere podanikoja prokletija te neprestano đan thari puv đi puv i te nigde na araken miro.

Kovačija, koritarija, kotlarija, svrdlarija, pletarija, muzičarija

O Romano zanati savi jli jek tharo prve asocijacije ko Roma jli i muzika.Osim so akava narodo uvek živija thari gili taj kelipe,o romane muzikantija thaj o romane igračice zauzmije o posebno than ani gadjikani istorija.

O Roma ano kruševačko krajo jle i kovačija,koritarija,kotlarija,svrdlarija,pletarija.Proizvodije o kaštunale vile thaj grabulje,kopane,popravije o čerpe,kerdje metle,o meljače za o điv thaj aver.Bavijepe i sa i trgovina bikinena e grasten,a o Romnja dikena ano dlano.

koritari

O zanimanjija o Roma menjaje ano sklado sa o godišnje dobija.Nilaje trguvije,a ano jesen kerena o kopane thaj aver stvarija save treba ano ker,a kad perela o iv radinena sa o sastrn thaj bašavena.Adaleske khaj sine laće majstorija lengere proizvodija but rodenape.

O koritarija uglavnom moraje te ačoven ko jek than ani savo radije plo zanati o proizvodija tharo kaš:tharo vrbovo kaš kerena o kopane thaj posude(o kopane bikinena ki cena kobor o điv ili nešto aver so ačovel ani late),o roja tharo kaš kerena tharo klenovo,javorovo thaj javlanovo kaš a sa aver thari bukva.Tharo alatija koristije o tover  i cikni thaj bari strugača,klinoja te kageren o kaš.

O pletarija živije pašo o reke,kaj sinalen dosta vrbovo kaš i pletinena razne predmetija.Tharo krajo o proleće thaj celo nilaj sa djo jesen sine ki akala thana a onda zimi iranenpe ano naselje i bikinen ple proizvodija.

O mečkarija sa o dresirime medvedija kaj kelena ano takto sa o bubnjo đana andaro gava.

O prosjakoja rodena te neko pomogninel lenge tharo ker đo ker,ali kedela o purano sastrn,oštrinena o motike,krpinena o šerpe thaj bikinena nešto.

A kad jli i muzika ano pitanje…Zanimljivo jlo adava kaj o knez Miloš Obrenović thaj leskeri familija sinale ple Romane sviračija,save bašavena i violina thaj klarineti i giljavena turske gilja ano duj stihoja.Pašo obično bašavipe tharo ručkoja thaj veselja,sa pli muzika pozdravinena e knezo Miloš ano aver svečanostija,ispratinenale ko drom i djakene tharo drom.

Osim za o Obrenovićija o Roma bašavena i za aver otmene gospode sa o početko o 19.veko.I violina tharo Mustafa thaj leskere gilja 1829.breš bašavela i za o knezo o Vaso Popović.Slično jlo i ano kruševačko krajo ki savo ka iranamen posle ani akava serijali.

O Turcija nikad ka kelđe,ali adaleske za lengere jakha kelena o Roma thaj o Romnja.Akava nasleđe tharo Turcija dosta zadržijape i među o gađe ani oslobodi mi Srbija.O Romano khelipe sina but šukar,perdo sa o pokretija thaj figure.,ani save ređijepe thaj harmonično dopunjivinelpe o istočkjačko zanos thaj strast,i tiho sentimentalnost thaj o pritajimo sevdah.

Ano nevo vati o Roma ko jugo Srbije počnije te formirinen o duvačke orkestrija ani save si klarineti,saksofon,razne vrste trube,daire,bubnjoja,tupanija,zurle thaj tarabuke.

Povezano