sreda, 26. jun 2019.

Kruševac
sreda
Bez padavina.
Bez padavina.
30°C
Trenutni pritisak: 1020 mb
Vlažnost: 44%
Brzina vetra: 1 m/s I
 

Mlo komšija o Rom: Te majšukar razuminamen

Mlo komšija o Rom: Te majšukar razuminamen

Ano prošlo nastavko tharo amaro serijali objavijamo o tekst thari prvo knjiga  ki romani thaj gadjikani čib savi ikliki ani Kruševca.I romani čib predstavinel aver dijalektija thaj narečja,thaj prilagodimi i tharo područje khaj i čib vakerelpe.I čib thaj o narodija ani savo okruženje živinen o Roma but utičija ki adava te i romani čib,ani bari mera,izmeninelpe u odnos ki adava khaj koristijape ano vati kaj sine pre o roma ani pradomovina.O promene nastanije kad stvorijepe neve alava ani lengeri promena.Adaleske i romani čib kanališijape ko but dijalektija thaj narečja save sa o vreme medju peste but menjajepe khaj nesave grupe Roma pare šaj te razuminenpe,sar vakeren nesave istraživačija thari romani čib,a konstantuvinel i Emanuela Stanković.

O srijali realizuvinamo ano okviri o projekti ko osnovu Konkursa za sufinasiranje proizvodnje tharo medijsko sadržaj andaro oblast javnog informisanja ano 2018. breš tharo Ministarstvo kulture thaj informisanja republike Srbije.

Ano prošlo nastavko tharo amaro serijali objavijamo o tekst thari prvo knjiiga ki romani thaj gadjikani čib savi iklili ani Kruševca.Ano pitanje jli i zbirka tharo gilja tharo Momir Dragićević o Đako prvako-Angluno sikavno,a ov objasnija khaj lakero  ciljo sina te majšukar upoznainamen,o romane thaj o gadjikane čave,te razuminamen i te avamo tolerantne jek prema avreste.

O nakavipe ki romani čib uskladimo jlo ko osnov zakonitostima thari romani čib sa o poreklo andari novoindijsko grupa o indoevropske čiblja,sa o narečje tharo uticaj o odlike thari čib ani sredina ani savi živinen,sa adekvatno tonalno thaj intonaciono struktura,nane samo ani čib nego i ani interpretacija o gilja thaj o kelipe ani muzika savi ano romano narodo but prisutno sar objasnija o dr Milovan Gočmanac.

Adava soj jlo zanimljivo jlo kaj i knjiga opremimi sa o Gadjikano-romano mini rečniko,savi za akaja prilika pripremija o mr Baja Lukin Saitović.

Ano medjuvreme o Zavod kaj izdainel o udžbenikoja ano Beograd objavija štar udžbenikoja za o romane čave.O knjige jle pisime ki romani čib a namenime jle za o učenikoja romske nacionalnosti save mangen te sikljoven adaja čib.O udžbenikoja odobrija o Ministarstvo prosvete.Alav jlo tharo bukvari,slikovnica,čitanka sa o elementija nacionalne kulture za o trito thaj štarto razred.

Adav jlo but važno jer zahvaljujući sa o adala udžbenikoja o čave šaj te diken i razlika izmedju i gadjikani thaj i romani čib jer i romani čib sila ofto padežija.Silen alava konkretne,konkretno gradivo thaj konkretno časo sar istaknjija o autori thari kjjiga o Rajko Rajić.

Te podsetinamo kahj od pre trin breš i romani čib sa o elementija i romani kultura izborno predmeti.Adava nametnija o pitanje da li te sikljovelpe i romani čib pomogninel i integracija ili i segregacija?

I Suzana Paunvoić i direktorka Kancelarije za o ljudska thaj manjinska prava smatrinel:Nane i ideja uvodjenja i manjinsko čib sa o elementija kulture te jek thari avreste odvoinamen i te na razuminamen,naprotiv i ideja jli te i dalje sikljovamo i gadjikani čib ali thari aver strana o nacionalne manjine na treba te bistren pli kultura thaj i tradicija a i država adava omogućinel lenge.

I Srbija no 2003.breš kad udjija ano Savet Evrope,obavezijape ki adava te poštuvinel o pravija tharo nacionalne manjine.Kaj sikljovelpe ki maternjo čib samo jlo jek tharo but pravija.O podatkoja thari Kancelarija za o manjnske pravija vakeren kaj sa više o romane čave završinen i osnovno škola a o rezultatija počninen te den i o afirmativne akcije za o srednje škole thaj fakultetija uvedime 2005.breš.

Ano oktobar 2005.breš objavimi jli i prvo gramatika ki romani čib ani Srbija savi pisija o lingvista o Rajko Đurić savi akarelpe Gramatika e Rromane čhibaki.

Ano 2011.breš o Bajram Haliti objavija o Gadjikano-romano rečniko ano izdanje o izdavačko ker Prometej andaro Novi Sad.

Slovo Fonema Primer
A a /a/ akana (sada)
B b /b/ barvalo (bogat)
C c /ts/ cirdel (vuče)
Č č /tʃ/ čačo (istina)
Čh čh /tʃʰ/ čhavo (dečak)
D d /d/ dorjav (reka)
Dž dž /dʒ/ džukel (pas)
E e /e/ ertimos (oproštaj)
F f /f/ foros (grad)
G g /ɡ/ gadže (stranac)
H h /h/ harmasari (pastuv)
I i /i/ ičarel (mrvi)
J j /j/ jag (vatra)
K k /k/ kaj (gde)
Kh kh /kʰ/ khamesko (sunčano)
L l /l/ lašo (dobro)
M m /m/ manuš (čovek)
N n /n/ nav (ime)
O o /o/ oxto (osam)
P p /p/ pekel (peče)
Ph ph /pʰ/ phabaj (jabuka)
R r /r/ rakli (devojka)
S s /s/ sunakaj (zlato)
Š š /ʃ/ šukar (slatko/lepo/dobro)
T t /t/ taxtaj (šolja)
Th th /tʰ/ them (zemlja)
U u /u/ voš (usna)
V v /ʋ/ voro (rođak)
X x /x/ xarano (mudar)
Z z /z/ zeleno (zeleno)
Ž ž /ʒ/ žoja (četvrtak)

I romani čib praktično dji skoro sina isključivo usmeno,a o polazište krećinelpe thari Indija dji Evropa thaj Afrika a avdive dji Ametika thaj Australija.I romani čib sago jek tharo neveindijske pretrpija but uticaija,tharo persijsko,jermensko,grčko,tursko,rumunsko thaj slovenske čiblja,sa djo madjarsko,nemačko,englesko,italijansko thaj špansko.

I romani čib predstavinel različite dijalektija thaj narečja,često prilagodime i za o čibljakero područje khaj koristinelpe.Sar vakerelpe o čiblja thaj o narodija ani savo okruženje živinen o Roma but utičija ki adava te adaja čib,ani bari mera,izmeninelpe u odnos savo koristijape ano vreme boravka ani pradomovina.O promene nastanije kad kerdjepe neve alava ani lakeri promena.Adaleske i romani čib i dalje kanališinelpe ko but dijalektija thaj narečja save sa o vati medju peste promenijepe khaj nesave grupe o Roma pare razuminenpe sar vakerel i Emanuela Stanković.

Oj podsetinel khaj koristinelpe ano Vukovo principi Pisin sar vakere-čitin sar pisinel,a o dijalektija save jle zastupime ani Srbija jle o arlijski thaj gurbetski.Ano poredjenje sa o gadjikano pismo ano romano koristinenpe sa o trijanda slovoja save koristinenpe ani gadjikani čib,plus efta a adava jle :čh,ćh,kh,pn,th,Rr,i.

 

SRPSKO-ROMSKI MINI REČNIK

A

Avion – phakalo

Advokat – balamno

Ako – te, kaj

Amo, ovamo—akaring, akaringate, karing, karingate 

Armija – karnali

Auto – loko prno

Automobil – vordon

B

Baba—mami, phuri, purani

Bavim se – ićardivav

Baka – mami

Baš, zaista, upravo – čače, čačeh, čačimaha

Bašta – bar

Buba—guguj

Bumbar—bandavuno

Brod—bero

Budim—džungavav

Bog—Del, (reč del znači nebo)

Č

Čovek—manuš„dženo, rom,

Caknut, blesav—čalavdo, čalado, dilivanoro, degođako

D

Devojčica—rakli, čhej Dete—čhavoro Desno—čačo, čačal

G

Grudva zemlje—gružijica

H

Haljina—colja, kavađi, patave, šeja Hvalim—hašarav Hleb—mangro, maro

I

Izmerim—crdav, đinavav

J

Jabuka—phabaj

Jutros—akaja detharin, tharasin, javin

K

Kapa—stađi, stađik Kruška—ambrol Kuglice —kukuja

L

Levo—string, stingal Led—paho,phao,pavo

Lj

Ljubav—kamipe, jagdinipe, čumidipe, kamlipe

M

Marama—dikhlo

Mera—crdini

Med—avđin

Mlevenje—pišipe, užope

Most—phurd | Mrav—ćir

Muka —pharipe, pharimata

N

Nebo—ćeri, del

Nestaško—kanzavuri 

Nežan—rizgome, kovlo

Oko—jakh, jać,

Orah—akhor

Otežam—pharivav

P

Pahuljica—fulgo

Pokušam—zumarav

Promenim—paruvav

Pripremim se—gativ ma

R

Ravan—orta 

Radujem se—pherdol mo ilo, mo ilo tatol, bukuriv ma

Radan—bućamo, bućalo

Ruka—va, vas, musi

S

Signališem—čarundol

Signališem tajno—čarundav, čunrudav

Smetam—azbav, azbavav, ačhavav, bantujiv

Spor—pharo, bisigardino

Sito—ušando, sita

Stvar—bući,ćerdipe

Š

Šal—boldino

T

Talasanje—ćinope Traje— terdol

U

Ugruvam se —ićardijavav

V

Veseo—pherdineilesko, lošano

Vijuga se—banđol pe, banginajavol

Vodenica—ajsav, isav, asijav, asvaj, asav, jasav

Z

Zalogaj—buka

Zakon—kriš

Zbrka—hamimata

Zemlja —phuv

Zviždim— dav šil, šildav, šoljarav, šoldav

Zvono—kudini Zelja—mangipe, pofta

(prema mr mr. Baji Lukin Saitoviću)

Povezano