U prvom nastavku našeg serijala već smo konstatovali kako se Drugi svetski rat neminovno odrzio na kontinuitet kruševačke periodike. Funkcioniše tzv. ratna štampa, zidne novine, radio vesti. Štampalo se u malim štamparijama (uglavnom tajno) i prostijom, dostupnom tehnikom. Rasinski korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini od 1942. do 1944, štampa list “Sloboda ili smrt: glas slobodnih planina”. Rasinski partizanski odred partizanski odred tokom 1943. i 1943. izdaje “Radio vesti”; prognani Slovenci u Kaoniku, ručno publikuju svoje glasilo “Prognani toti”…
U svakom slučaju, progonjena i godinama hapšena, slobodna reč o Kruševca oglasiće se već posle prvog martovskog šoka 1941. godine. Kruševački napredni štamparski radnici odmah će se javiti štampanom rečju, koja je slagana iza zamračenih prozorskih okana. Proglasi Partije kroz letke i parole noću su izrastali iz mnogih električnih stubova, zidova zgrada.
U slobodarskom kruševačkom kraju sredinom 1941. godine naći će utočište progonjeni Slovenci, koji će avgusta te godine u Kaoniku kod Kruševca otpočeti sa izdavanjem lista PREGNANI TOTI, koji je štampan na slovenačkom jeziku, u skromnom tiražu od 50 lrimeraka. Urednik lista je jedan od progonjenih rodoljuba — Zvonko Kračun. Tekstovi su pisani rukom i umnožavani tehnikom indigo papira. List se do naših dana sačuvao u Studijskoj knjižnici u Mariboru.
Zajedno sa borcima u stroju je i partizanska tehnika, koja je igrala značajnu ulogu za negovanje borbenog morala boraca. Ni jedan dan bez retka, infromacija sa i oko bojišta. N.O. okruga kruševačkog, Komanda kruševačkog područja i, kasnije, Rasinski narodno-oslobodilački partizanski odred „Mirko Tomić“ tokom 1943. i 1944. godine izdaju veoma RADIO VESTI, ratne novine umnožavane pisaćom mašinom.
Sam grad je tih ratnih godina bez zvaničnog glasila i pod informativnom kontrolom nekih beogradskih kvislinških glasila. Prvih posleratnih dana i godina javila su se nova glasila – “Pobeda” 1944. godine, a naredne godine i “Bilten ujedinjenog saveza antifašističke omladine okruga kruševačkog” i “Jastrebac”, odnosno 1946. godine “Naše vesti”, koje izdaje Narodni front sreza kruševačkog.
Posebno značajno mesto u ovom pegledu svakako zauyima „Pobeda“, koju je od 16. novembra 1944. godine do 3. oktobra 2014. izlazila u kontinuitetu. Štampani hroničar dešavanja u Kruševcu i okrugu imao je diskontinuitet u izlaženju od oktobra 2014. godine kada su, zbog loše privatizacije novine otišle u stečaj. Nakon 5 godina, prvo obnovljeno izdanje „Pobede“ objavljeno je 6. decembra 2019. godine. „Pobeda“ je iznedrila Radio Kruševac (dva radijska programa) i Televiziju Kruševac.
Uz entuzijazam i profesionalnu orijentaciju uređivačkog tima i brojnih saradnika „Pobeda“ nastavlja da beleži sva dešavanja iz oblasti društvenog, kulturnog, obrazovnog, zdravstvenog, političkog i javnog života grada Kruševca i okoline. Idući u korak sa vremenom, danas „Pobeda“ ima svoj sajt www.listpobeda.rs kao i instargram i fejsbuk profil, a u planu je i aplikacija ovog kruševačkog lista za mobilne telefone.
Od 26. aprila 2002. godine izlazi i „Grad“, najpre kao nedeljnik, a zatim kao dvonedeljni list, koji prati sva aktuelna dešavanja u kraju, a ima i svoju internet stranicu krusevacgrad.rs.
Neko vreme iz redakcije „Grada“ izlazilo je i nekoliko mesečnih i periodičnih izdanja koja su se distribuirala širom zemlje, ali i u okruženju.
U Kruševcu danas izlazi i nekoliko periodičnih izdanja – „Bagdala“, „Bagdala za decu“, „Rasinski anali“, „Savremena biblioteka“, „Čarapanija“…
U nastavku ćemo se zadržati na jednom od njih, a to je časopis za književnost, umetnost i kulturu, koji sledeće godine slavi vredan jubilej – šest i po decenija kontinuiranog izlaženja.
Kao Književni klub i Izdavačka kuća, Bagdala postoji od 1958.godine, najpre pri Radničkom univerzitetu u Kruševcu, i od svog osnivanja preuzela je ulogu izdavača mesečnog lista za književnost, umetnost i kulturu „Bagdala“ (prvi broj objavljen je 15. aprila 1959.), koji je kasnije promenio formu i danas je to časopis.
Pobude za pokretanje lista, Male biblioteke (pokrenute dva meseca nakon izlaska lista, prva knjiga je bila zbirka poezije Saše Trajkovića koju je ipremio slikar Mića Popović) i edicije „Bagdala“, prema dokumentu osnivačke grupe, bile su: „potreba da provincija kulturno živi, otpor prema koncentrisanju kulturnog života u većim centrima i metropolama, brisanje demarkacionih linija: provincija — metropola, zadovoljavanje stvaralačke potrebe ljudi koji su je pokrenuli, okupljanje novih snaga i njihovo uvođenje u književni život, osobito mladih koji u tome treba la nađu životna i društvena opredeljenja“.
Sinteza je časopis koga je 1970. godine osnovalo Udruženja stvaraoca “Sinteza”. U njemu su pored književnih dela predstavljana i dela filosofske misli i likovne umetnosti. Grupa stvaralaca okupljenih oko Sinteze uspela je da ostvari značajnu saradnju sa francuskim časopisom čiji je urednik Oben Pask. Urednici (u vreme izdavača Udruženja stvaraoca “Sinteza”) su bili Antonije Marinković, Dragomir Lazić i Radule Anđelković, Branislav L. Lazarević i Zvezdan Jović (od 17. broja) i objavljeno je 20 brojeva.
Nova serija, kao “časopisa za kulturu, umetnost i društvena pitanja”, izlazi od 1978. godine, osnivač i idavač je Književni klub Bagdala, glavni urednik Zvezdan Jović, a odgovorni Dragomir Lazić. Sa brojem 40, 1986. godine, časopis je prestao sa izlaženjem.
Tradiciju vrednu poštovanja nastavlila je „Mala Bagdala“ časopis za decu i mlade, pokrenut u cilju razvijanja čitaličkih navika i promovisanje lepe reči, koji je brzo uspostavlja kreativnu saradnju sa kruševačkim školama. Organizovano je i više promocija, literarnih i drugih konkursa, akcija, uz objavljivanje specijalizovanih, tematskih brojeva ovog časopisa.
– Kada smo se okupili oko njene prve žarulje, svi smo bili mlađi za deset godina, a za to vreme nismo uspeli da ostarimo, ili smo u duši ostali deca, što je bila mera za ravnanje – baš kao što smo istrajali u misiji vrednoj ovog kulturnog poduhvata – setio se urednik Ljubiša Đidić. – Zapravo, ipak smo srpskoj kulturi podarili jedno glasilo sa fizionomijom koja je ponovo zračila iz inspirativnih bagdalskih prostora. U vreme kad su se gasile izdavačke kuće, gasili dečji časopisi, uz česta nerazumevanja od bližnjih, ova Redakcija je istrajala u svojoj kulturnoj, pedagoškoj, vaspitnoj, i naravno književnoj – estetskoj misiji dostojnoj književnosti za decu, dostojnoj stvaralaštva koje je ishodilo iz ovog trenutka savremene srpske književne produkcije za decu i, naravno, treba reći i to da je časopis srećno fizionomiran prema školskom čitalaštvu. Časopis je postao paralelno i dečje glasilo razgorevajući dečju mapggu i njeno profilisanje u kreatorstvo koje će se granati u najrazličitijim oblicima u koje doseže mala dečja duša.
Sam časopis „Bagdala“ čiji kontinuitet izlaženja traje već 64 godine, od osnivanja je jednom formalno promenila izdavača (Izdavačka kuća, a od 1964. istoimeni Književni klub), jednom koncepciju (1985. prestala je da bude književni list i prešla na format i koncepciju časopisa za književnost, umetnost i kulturu) i samo tri glavna urednika (posle Branislava L. Lazarevića i Ljubiše Đidića, glavni i odgovorni urednik sve do nedavne smrti bio je Miloš Petrović) i to kontinuitet kakvim se malo časopisa može pohvaliti.
