Pre nekoliko dana počela arheološka istraživanja srednjovekovnog grada Grabovca, u narodu poznatijeg kao Jerinin grad .
Projekat finansiraju Ministarstvo kulture i Opština Trstenik, a sprovodi Zavod za zaštitu spomenika kulture Kraljevo u saradnji sa Udruženjem “Jerinin grad”, koje već godinama brine o ovom lokalitetu.
– Ova arheološka istraživanja predstavljaju nastavak radova iz 2010. godine, kada je pronađena velika količina keramike, delova srednjovekovnog oružja, koštane aplikacije u vidu ukrasnih rozeti, srebrni novčić Vuka Brankovića i čitav južni zid grada koji je bio potpuno porušen. Zanimljiv detalj je i pomoćni ulaz u grad sa uklesanim krstom u kamenu, za koji se takođe nije znalo gde se nalazi – kaže Aleksandar Kandić, predsednik Udruženja “Jerinin grad“.
– U današnjem mestu Grabovac se, sem utvrđenja, nalaze i manastir Ljubostinja i srednjovekovna Crkva Svete Petke. Nakon stradanja na Kosovu, kada Srbijom iz Ljubostinje vladaju knjeginja Milica i despotica Jelena, monahinja Jefimija, on praktično postaje u tom periodu centar srpske srednjovekovne države – podseća Kandić.
Pretpostavka je, inače, da je prvobitni grad sagradio vizantijski car Justinijan u 6. veku, a da je kasnije više puta obnavljan i proširivan, jer se primećuje više faza gradnje i obnove kroz istoriju. Turci grad nikada nisu koristili jer se ne pominje u njihovim mnogobrojnim izvorima i na njemu nije pronađen nijedan arheološki nalaz koji bi ukazivao na prisustvo Turaka.
– Grabovac spada u najveće pomoravske gradove. U osnovi je veći od Maglića, Stalaća i Koznika. Svoj vrhunac doživljava u vreme sukoba kneza Lazara i župana Nikole Altomanovića, jer je potpuno zatvarala moravsku dolinu neposredno pre Kruševca. Na ovom mestu je dolina Morave najuža u čitavom toku. Arheološka istraživanja su takođe dokazala ove tvrdnje, jer svi nalazi datiraju iz perioda poznog 14. veka – kaže Kandić.
O daljim ambicijama Udruženja Jerinin grad, Kandić dodaje:
– Bez lažne skromnosti, naše Udruženje ima ogromnu zaslugu što je ovaj lokalitet ponovo oživeo. Predstavljamo sponu između Opštine, Zavoda za zaštitu spomenika kulture i Ministarstva kulture. Okupila nas je zajednička ljubav prema srpskoj srednjovekovnoj državi, arhitekturi, arheologiji ili jednostavno ljubav prema svom kraju. Uredili smo pešačku stazu, Gornji grad, arheološka istraživanja, napravili replike srednjovekovne viteške opreme i kostima za veliki broj ljudi, objavili publikaciju “Grabovac zaboravljena kapija Šumadije” i napravili niz izložbi o ovom lokalitetu i van trsteničke opštine.
Zašto Jerinin grad?
– Jerinin grad je opšti naziv za sva srednjovekovna utvrđenja u Srbiji. Zato smo se odlučili za taj naziv organizacije jer se prepoznaje njen karakter. Ta utvrđenja obično nemaju nikakve veze sa Jerinom i dinastijom Branković, ali se legenda o podizanju Smedereva prenela na sve lokalitete i priča je svuda manje više ista – objašnjava Aleksandar Kandić, predsednik Udruženja “Jerinin grad”.
I podseća da je poznata legenda o podizanju Smedereva i ovde prisutna u istom obliku.
– Rad je toliko bio težak i naporan da su čak upotrebljavane i koze da izvlače kamen na brdo. Kao vezivni materijal su upotrebljavana i jaja u toj meri da su u čitavom kraju bila zabranjena za jelo u vreme podizanja tvrđave. Naravno, to su samo legende. Veruje se da se s vremena na vreme na lokalitetu pojavljuje žena u beloj haljini koja zapravo predstavlja Jerinu, koja stalno obilazi svoj grad i čuva ga od qudi koji žele da ga sruše.
