Voda je jedan od najvažnijih prirodnih resursa na planeti Zemlji. Međutim količina pitke vode koji ljudi mogu koristiti vrlo je ograničena. Kako bi se sprečilo zagađenje i sačuvale rezerve čiste vode, neophodno je prerađivati otpadne vode pre nego ih vratimo u prirodu.
Jedan od zagađivača životne sredine je ispuštanje otpadnih voda najčešće u reke. Otpadne vode sadrže različite štetne materije koje mogu ugroziti ljudsko zdravlje i narušava ekosistem Prečišćavanje otpadnih voda je ključni proces koji ima značajan uticaj na životnu sredinu, zdravlje ljudi i očuvanje prirodnih resursa. Tretmanom, odnosno preradom otpadnih voda štite se i budući izvori vode, jer se sprečava da zagađivači dospeju u podzemne I površinske vode, koje se često koriste za snabdevanje stanovništva pitkom vodom. Postoje zakonski propisi koji određuju kvalitet vode koja se može ispustiti u prirodu.
Otpadne vode se klasifikuju na: komunalne (sanitarne), industrijske, atmosferske i mešane.
U Srbiji je u ovom trenutku nešto više od polovine domaćinstava priključeno na kanalizacionu mrežu. Mali procenat takve kanalizacione infrastrukture obuhvaćen je nekim stepenom prečišćavanja otpadnih voda. Najveći gradovi Niš, Beograd i Novi Sad još uvek izlivaju otpadne vode direktno u reke. Prerada otpadnih voda dovodi i do održivog korišćenja resursa jer se prečišćene otpadne vode mogu se ponovo koristiti za navodnjavanje, industrijske procese ili čak kao izvor pitke vode nakon dodatnog tretmana. Preradom se smanjuje potrošnja svežih voda i čuvaju se slatkovodni resursa. Mnoge zemlje imaju stroge regulative u vezi sa prečišćavanjem otpadnih voda, što pomaže u standardizaciji i unapređenju procesa.
Prerada otpadnih voda obuhvata različite procese prečišćavanja, prilagođene stepenu zagađenja i zahtevima životne sredine. Osnovni oblici tretmana uključuju primarni, sekundarni i tercijarni tretman.
Primarni tretman podrazumeva fizičko uklanjanje krupnih nečistoća i taloženje suspendovanih materija. Sekundarni tretman se bazira na biološkim procesima, gde mikroorganizmi razgrađuju organske materije. Tercijarni tretman dodatno uklanja specifične zagađujuće materije poput nutrijenata (azota i fosfora), mikropolutanata i patogena, kako bi se postigao visok kvalitet efluenta.
U Evropi vlada tendencija cirkularne ekonomije koja predviđa veći stepen ponovne upotrebe prečišćene otpadne vode i energetski efikasnije procese. Prakse kao što su navodnjavanje prečišćenim otpadnim vodama i korišćenje stabilizovanog mulja u poljoprivredi predstavljaju pionirske primere cirkularne ekonomije. Dodatno, proizvodnja biogasa iz mulja i povrat energije doprinosi energetskoj samoodrživosti postrojenja za preradu otpadnih voda (PPOV).
Dva grada na jugu Srbije, Vranje i Kruševac, dobili su postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda. Izgradnja postrojenja u Kruševcu kapaciteta za 90 hiljada stanovnika završena je 2020. godine, a koštala je 14,3 miliona evra. Oko 75 odsto grada Kruševca je pokriveno kanalizacionom i kolektorskom mrežom. Puštanjem u rad Pogona za prečišćavanje otpadnih voda Kruševac i Rasinski okrug dobili su moderan objekat koji radi po najvišim standardima Evropske unije.
Postrojenje za prečišćavanje otpadnih voda izgrađeno je zu cilju zaštite pre svega vode Zapadne Morave I za zbrinjavanje svih otpadnih voda na teritoriji Kruševca. Ovim aktivnostima JKP „Vodovod-Kruševac“ je postao regionalni centar za vodosnabdevanje i prečišćavanje otpadnih voda Rasinskog okruga.
“Ovo je najveća i najznačajnija kapitalna investicija u Rasinskom okrugu, sa pripadajućoj gradnjom kolektorske mreže u dužini od 63 kilometra, objašnjava direktor JKP „Vodovod-Kruševac“ Vladimir Milosavljević.
„Izgradnja najsavremenijeg Postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda trajala je od 2017. do 2019.godine. PPOV Kruševac izgrađen je za približno 90.000 stanovnika. Kapacitet protoka sirove otpadne vode iznosi 526 l/s.Postrojenje je izgrađeno na površini od 5,1 ha. Ukupan broj objekata od 41 čine proizvodnu celinu, a proizvodnja se odvija kroz tri faze/linije: liniju vode, liniju mulja i liniju biogasa, objašnjava Milosavljević.
Govoreći o efikasnosti Postrojenja Milosavljević da se ceo sistem kanalizacije sa teritorije grada Kruševca dovodi do Postrojenja gde se vrši prerada gde se vrši prerada otpadnih voda.
Nova fabrika za preradu otpadnih voda u Kruševcu proizvodi biogas od mulja. To je jedan od retkih primera cirkularne ekonomije u praksi u Srbiji.
“Postrojenje ima najsavremeniju tehnologiju kojom se kroz proces anaerobne digestije prerađuje mulj. Iz mulja se oslobađa biogas koji se dalje skladišti u rezervoar i putem gasnog generatora pretvara u električnu i toplotnu energiju”, rekao je Vladimir Milosavljević, direktor JKP Vodovod-Kruševac. Mulj koji se dobija preradom otpadne vode, suši se na suncu u objektu poput staklene bašte. Tako osušen mulj je sličan lignitu, i može se koristiti kao energent. Finalni proizvod je suvi mulj koji se šalje u cementaru Popovac. Od biogasa se na ekološki način dobija električna energija koja se koristi za potrebe postrojenja, nekada I do 60 % ukupne potrošnje struje dobija se na ovaj način.
Intencije Vodovoda su da se širenje mreže kanalizacije dostigne kilometraža vodovodne mreže.
„Izgradnja Postrojenja je bio preduslov za definisanje projekta sakupljanja i odvođenja otpadnih voda u opštinama Brus i Blace i izgradnja uređaja za prečišćavanje otpadnih voda u ove dve opštine, a sve u cilju očuvanja jezera „Ćelije, koje je osnovni izvor vodosnabdevanja za grad Kruševac i okolinu, ističe director Milosavljević. Važan rezultat ovog projekta biće potpuno čist dotok vode u reku Rasinu i hidroakumulaciju Ćelije.
Iz ova dva mesta neprerađene otpadne vode ispuštaju se direktno u reke, pa u jezero. Projekat uključuje rehabilitaciju i proširenje postojećih sistema za prikupljanje otpadnih voda – kanalizaciona mreža, kao i izgradnju novih postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda za Brus i Blace, kojim će trajno biti rešen problem otpadnih voda u ove dve sredine. Ovim projektom unapređuje se i zaštita reka Blatašnice i Rasine.
Izvršni direktor za proizvodnju vode za piće, preradu otpadne vode i sanitarnu zaštitu JKP “Vodovod – Kruševac” – Saša Antić podseća da je ovaj projekat veoma značajan.
– Radovi se izvode zadovoljavajućim intenzitetom. Postrojenje u Blacu je negde oko 70 % izgrađeno, a u Brusu nešto manje. Mislim da će oba postrojenja biti izgrađena do kraja ove godine, tako da će jezero Ćelije biti zaštićeno sa strane pritoka reke Blatašnice i reke Rasine.
Fabrika za prečišćavanje otpadnih voda u Blacu, u završnoj je fazi izgradnje. Nakon završetka izgradnje glavnih, na red su došli pomoćni objekti kao i ugradnja savremene opreme za proces prečišćavanja. Izgradnja postrojenja najviše raduje meštane koji žive u blizini reke Blatašnice, reke sa skromnim kapacitetom, tako da je najvećim delom čine otpadne vode iz domaćinstava i privrednih subjekata, pa je njeno zagađenje višedecenijski problem.
Postrojenje za prečišćavanje otpadnih voda za opštinu Brus nalaziće se u selu Lepenac, do jezera Ćelije rešeno je izgradnjom manjih separatora. Izgradnjom kanalizacione mreže građani Brusa dobijajumnogo novih priključaka na fekalnu kanalizaciju, a rešiće se i atmosferska kanalizacija što će u mnogome doprineti zdravijoj životnoj sredini.
A gde se Srbija trenutno nalazi u preradi otpadnih voda? Nažalost naša zemlja značajno zaostaje za Evropom u oblasti prečišćavanja otpadnih voda. Dok zemlje Evropske unije imaju razvijene sisteme za tretman i kontrolu komunalnih otpadnih voda, u Srbiji se trenutno prečišćava manje od 20 odsto ukupno proizvedenih otpadnih voda, što je daleko ispod evropskog proseka. Ali stanje na terenu pruža još negativniju sliku od statistika. Naime, od oko 50 postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda (PPOV), trećina nije u funkciji, dok većina ostalih ne postiže zadovoljavajuće rezultate ni sa aspekta zaštite životne sredine, a ni sa ekonomskog aspekta. Pored toga, kanalizaciona infrastruktura je nedovoljno razvijena, što dodatno komplikuje upravljanje otpadnim vodama. Da bi Srbija rešila ovaj problem, potrebno je ulaganje u modernizaciju postojećih postrojenja, poboljšanje infrastrukture, obuku kadrova i rešavanje ekoloških i operativnih izazova. Takođe, podrška lokalnih vlasti i strateško planiranje su ključni za održivo upravljanje. I uvek treba imati na umu da je voda već postala globalni resurs – zajedničko bogatstvo čovečanstva. Njeno očuvanje i pravedna raspodela jedan je od najvećih izazova 21. veka. Održivo upravljanje vodnim resursima znači očuvanje života, za nas i buduće generacije. Prerada otpadnih voda ima ključnu ulogu u očuvanju vode kao globalnog resursa. Briga o vodi nije samo tehnički zadatak, već zajednička odgovornost svih nas.
