Štampa van našeg grada počela je da uredno izveštava o dešavanjima u kruševačkom kraju već sredinom 19. veka, a zatim je to nastavila sve do naših dana. Zanimljivo je, recimo, videti kakvi su napisi objavljivani već od 1843. godine.
Dopisnici iz Kruševca pišu kako je “od orijentalne varošice napraviti hrišćansku težak zadatak, a vremena siromašna”. Iz tadašnje štampe saznajemo kako su kuće su bile od slame i često su stradale od raznih nepogoda, kao onda kada je Kruševac i okolinu zadesila velika nesreća juna 1850. godine “kada su velike količine padavinaodnele i materijalna dobra ali i živote ljudi”.
Upravo 1. jula 1850. godine “Srpske novine” o tome pišu:
“U našoj varoši je četiri puta grom pucao, na poklade petrovske upali jednu kuću slamenu i ona je do temelja izgorela. Sreća, te je kuća bila na kraju varoši; inače da je gde u sredini, sva bi varoš izgorela, jer je silan vetar duvao. Onomad opet ubi grom jednog žitelja ovde u varoši na mesto. Gnev Božji kao da svakog trenutka gledamo – tako su sada naša žita i livade, pre svakom divotom ukrašena polja potopljena! Nema dana da prođe bez kiše i strašne grmljavine – odnešene su kuće, livade, podrumi, komore i vodenice, jednom reči sve što je god, kakav potočić, koji je svaki od sadašnje Morave veći, dohvatiti mogao. I crkva vrbnička do polovine je u vodi bila, sve su crkvene knjige upropašćene i odejanija porušena. Poplava ova dogodila se noću, te crkvi niko ni od kuda u pomoć priteći nije mogao. Dva sveštenika, koji se s crkvenjakom te noći kod crkve desiše, moradoše na jednom velikom drvetu u iznenadnom času spas potražiti. Šteta, koja je crkvi učinjena, broji se na 4.000 groša.”
U “Srpskim novinama” često su objavljivani tekstovi i informacije i Kruševca. Moderna Srbija je upravi njima, od 1834. godine, dobila svoje novine. Prvi njihov broj, pod nazivom Novine srbske, izašao je u Kragujevcu pod uredništvom Dimitrija Davidovića, jednog od najobrazovanijih ljudi tadašnje Srbije. Prvobitni tiraž ovog tada nedeljnika bio je 300 primeraka, a pretplata dva talira godišnje. Od 1835. godine novine su izlazile u Beogradu. Godine 1845. promenile su ime u Srbske novine, a 1869. u Srpske novine. Prvobitno nedeljnik, novine su u periodu 1843-mart 1849. izlazile dva puta sedmično, potom do kraja 1872. tri puta sedmično, da bi od 1873. postale dnevnik, osim u periodu Prvog svetskog rata, kada je bilo velikih neredovnosti u izlaženju.
“Srpske novine” tako već 1843. godine izveštavaju o prvoj značajnija obnovi samog Kruševca, konstatujući u broju od 1. maja kako je ona bila je onda kada je:
“Knez Aleksandar krenuo na put po Kneževini Srbiji 26. marta 1843. godine iz Beograda, preko Paleža, Šapca, Loznice, Valjeva, Uba, Topole, Kragujevca, Čačka, Karanovca, a u Novom Selu ga je dočekao
načelnik okružja kruševačkog sa predsednikom suda, načelnikom sreza jošaničkog i 200 konjanika, i tu se pred meanom oprostio od čačanskog okružja stupajući na teritoriju okružja kruševačkog. Celim putem burno pozdravljan od meštana svraćao je u Trstenik, u Ribniku je ručao, stajao je u Počekovini, Stopanji gde se duže zadržao, Globoderu, Mačkovcu, a na brdu pepeljevačkom bilo je 400 pešaka i 200 žena i devojaka, koje su Njegovu Svetlost pićem nudile.
Kada se Svetli Knjaz Kruševcu približio, oglasile su prangije i zvona dolazak njegov. Na ulasku u varoš bila je parada, koja se od crkve do konaka protegla, koji je u kući Simića spremljen bio. Ovde je 2.000 ljudi bilo, a pred crkvenom avlijom dočekao ga je Jovan Veljković, predsednik okružnog suda sa drugim zvaničnicima.”
“Srpske novine” i početkom prošlog veka nastavljaju da uredno izveštavaju u dešavanjima o kruševačkom kraju, pa tako 21. novembra 1901. javljaju:
“Sud opštine grada Kruševca na osnovu odobrenja ministarstva građevina od 18. septembra 1901. godine Br. 7119 i naređenja načelstva okružnog kruševačkog od 20. septembra iste godine Br. 1853 držao je javnu licitaciju 26. novembra iste godine za izradu zgrade za klanje stoke (klanice) na reci Rasini.”
Posebno zanimljiv o radovima na tadašnjoj gradskoj infrasrukturi bio je opširan tekst “Radovi na ulepšavanju Kruševca – vodovod, kanalizacija, domovi, šetalište” koji u svom broju od 14. januara 1937. godine donosi beogradska “Politika“:
“Prema novom građevinskom planu, koji se već uveliko ostvaruje, Kruševac će u najskorije vreme potpuno izmeniti svoj izgled. Ovaj stari srpski grad izgradiće se u modernu varoš, jer će dobiti ceo niz novih reprezentativnih zgrada i drugih tekovina.
Kruševac to, uostalom i zaslužuje i po svom geografskom i administrativnom položaju, od čega zavisi napredak i čitavog ogromnog zaleđa sa naseljima i masivima Jastrepca i Kopaonika. Nema sumnje da za sve ovo najveća zasluga pripada g. Krsti Novakoviću, predsedniku kruševačke opštine.”
Dopisnik “Politike” iz prošlog veka naglašava kako rešenje pitanja vodovoda i kanalizacije ima životni značaj za Kruševac. Povlačilo se ceo niz godina i najzad je dobilo zakonsku formu obrazovanjem terenske sekcije, čije je sedište u Kruševcu. Iz teksta saznajemo kako će se kanalizacija i vodovod graditi se istovremeno – voda će, po svoj prilici, biti dovedena sa Jastrepca, iako je on udaljen oko 15 kilometara od Kruševca.
Dalje, čitamo i kako će stara turska kaldrma u Kruševcu biti zamenjena modernom kamenom kockom:
“Moderni kolovoz biće za sada postavljen samo kroz glavne ulice u dužini od tri kilometra, to su u stvari produžeci državnih drumova. Tako će od aerodroma, kroz Grštak, pored nove crkve, odakle se odvaja jedan krak u dužini od dva kilometara prema Obilićevu, glavnom ulicom pored spomenika, Okružnog suda, pa onda ulicom Cara Lazara do sela Lazarice biti postavljen potpuno nov kolovoz. Isto tako od Spomenika prema parku do sela Bivolja biće postavljena kamena kocka. Dužina ovih kolovoza iznosi oko šest kilometara” – piše “Politika”.
Prestoničke novine pišu i kako među najvažnije radove spada parcelizacija Košijskog polja u površini od trideset hektara:
“Parcelizacijom od parka i fudbalskog igrališta, pa do druma koji veže Kruševac sa Obilićevom dobijeno je 307 parcela, čija se površina kreće od 400 do 1.500 kvadratnih metara. Placevi će uskoro biti izloženi prodaji pod vrlo povoljnim uslovima. S obzirom na regulacioni plan ovo će biti najmoderniji deo grada. Tu će biti izrađena pijaca i skver sa spomenikom Blaženopočivšeg Kralja Aleksandra I. Druga trećina polja ostavljena je za sajmište, a treća pripada aerodromu.”
Najavljuju se i ostali značajni radovi koji treba da doprinese da Kruševac dobije funkcionalniju i savremeniju fizionomiju:
“Pošto su pregovori između Trgovačke omladine i Kruševačke opštine okončani da se zajednički podigne jedna reprezentativna palata na eksproprisanom placu u glavnoj ulici, odlučeno je da se već na proleće otpočne sa zidanjem. Ova palata stajaće oko tri i po miliona dinara. U jednom krilu biće Gradsko poglavarstvo, a u drugom Trgovačka škola, Čitaonica, Gradski muzej, Trgovačko udruženje i dve
sale za zabave i razne priredbe. Ova zgrada, i po stilu i po veličini, biće pandan novoj gimnaziji, koja se podiže na uglu Topličine ulice.
Sa fasadom prema skveru kod zelene pijace, s proleća će se podići još jedna palata u vrednosti 1.200.000 dinara. To će biti Oficirski dom. Kruševačka opština dala je besplatan plac za podizanje Oficirskog doma. Nova gimnazija koja će još ove godine biti završena i veliki reprezentativni turistički hotel podižu se ubrzanim tempom. Veruje se da će radovi još koncem proleća biti završeni.
Ali pored ovih zgrada uskoro će nići i veliki broj drugih građevina. Nekoliko novih prosečenih ulica u neposrednoj blizini centra varoši, stvorile su povoljne uslove privatnim licima da svoje kapitale plasiraju u rentabilne objekte.”
Novine tekst završavaju podsećanjem kako je na inicijativu predsednika opštine Novakovića na brdu Bagdala posađeno preko sedam hiljada sadnica, smreka, borova, jela, lipa i drugog drveća, kao i da je predsednikova želja da dosadašnji gradski park zameni jednim velikim šetalištem koje će “dati i vedrine i zdravlje novom Kruševcu”.
Bavila se, međutim, stara prestonička štampa i onim neformalnijim dešavanjima i temama iz kruševačkog kraja. Tako “Policijski glasnik” 1897. godine piše “najvećem lopovu u Srbiji krajem 19. veka”, izvesnom Vujici Novici Grujiću, rekorderu po broju krađa, ali i boravka u zatvoru. Poreklom je bio iz sela Trebotin kod Kruševca, a na fotografiji, koja je objavljena 1897. godine, navodi se da je „okoreli zlikovac, koji je nebrojeno puta padao u zatvor za istupna dela“.
“Dva puta je sudski osuđivan: prvi put pre šest godina, na tri meseca za krađu novaca Anti Nešiću iz Ritopeka, a drugi put, prošle 1896. godine, na šest meseci zatvora, opet za krađu novaca jednom trgovcu krajišniku” – piše „Policijskom glasniku“. “Rodom je iz Trebotina sreza rasinskog okruga kruševačkog, star oko 32 godine, zna zanat abadžiski, ali ga ne radi. Nema stalnog mesta prebivanja, ali najradije živi u Beogradu. Kad ga odavde policija protera, ide po vašarima.”
U policiji su naveli da je Murga poznati svim važnijim „kesarošima“ i da se obično predstavlja kao radnik. “Tako je obmanuo onog trgovca krajišnika: pogodio se bio s njime da istovari splav, pa pošto je izneo nekoliko dasaka, promerio je situaciju i „digao“ oko 700 dinara. Na dva dana posle te krađe uhvaćen je u selu Boleču dva sata udaljenom od Beograda… Pre nekoliko dana opet je uhvaćen i od strane topčiderske policije istupno kažnjen na deset dana zatvora, a po izdržavanju, kroz dan – dva biće proteran u Kruševac.”
Šta se dalje događali sa Vujicom Novicom Grujićem nije nam poznato. “Policijski glasnik” o njemu više nije pisalo, a u novine su stizale nove informacije, teme i tekstovi…
